|
Kalbiniz
Kalbiniz vücudunuzun her yerine kan pompalayan bir kastır. Kan vücudunuzun düzgün bir şekilde çalışabilmek için ihtiyaç duyduğu oksijen ve besin maddelerini taşır. Kalp de düzgün bir şekilde çalışabilmek için sürekli olarak oksijen yüklü kana ihtiyaç duyar. Kalbe kan sağlayan damarlara koroner arter denir. (bkz. Şekil1 ) Bu arterler tıkanırsa veya daralırsa kan akışını eski haline getirmek ve yaşamsal öneme sahip oksijenin kalbe gitmesini sağlamak için genellikle tedavi gerekir.
|
Koroner Arter Hastalığı
Koroner arter hastalığı plak diye adlandırılan balmumuna benzer bir maddenin arterlerinizin içinde birikmesiyle ortaya çıkar. Bu süreç ateroskleroz olarak bilinir. Bu plak birikintilerini arterlrin iç kısımlarının daralmasına sebep olur. (bkz Şekil 2 ) Ateroskleroz kalbinize giden arterlerde ortaya çıkarsa, buna koroner arter hastalığı adı verilir. Bu durum, oksijen bakımından zengin kanı kollarınıza ve bacaklarınıza götüren arterlerde ortaya çıkarsa, periferik vasküler hastalık diye adlandırılır. Kalbe giden kan akışının azalması, göğüs ağrısına (angina adı verilir), kollarda ve omuzlarda uyuşmaya sebep olabilir. Bazı durumlarda, kalp krizine, veya miyokardial enfarktüse (MI) yol açabilir. |
|
TABLO 1. KORONER ARTER HASTALIĞI İÇİN RİSK FAKTÖRLERİ
Yüksek kan basıncı (hipertansiyon olarak da adlandırılı)
Yüksek Kolesterol
Diyabet
Obezite
Sigara
Fiziksel aktivite eksikliği
65 üstü yaş
Ailede koroner arter hastalığı hikayesi |
|
|
 |
| |
 |
|
Risk Faktörleri
Bazı faktörler, koroner arter hastalığı riskinizi artırabilir (bkz. Tablo 1). Risk faktörleri ne kadar fazlaysa, hastalık riskiniz de o kadar yüksektir.
Yaş, cinsiyet ve aile hikâyesi gibi bazı kanıtlanmış risk faktörleri sizin kontrolünüz dışındadır. Diğer risk faktörleri, hastalık riskinizi azaltmak için yönetilebilir veya ortadan kaldırılabilir. Bu risk faktörleri, sigara, diyabet, yüksek kan basıncı, yüksek kolesterol, obezite ve hareketsiz bir yaşam tarzına sahip olmaktır. Doktorunuz, diyet, tütün kullanımı, aktivite düzeyi ve stres yönetimi ile ilgili daha sağlıklı tercih yapma çabalarınızda size destek olabilir. Kalp hastalığını önlemek için atabileceğiniz adımlarla ilgili daha fazla bilgi için, Sayfa 15'e bakın.
Teşhis
Teşhiste bulunurken, doktorunuz şunları dikkate alacaktır: >Mevcut semptomlarınız ve önceki tıbbi geçmişiniz. >Aile hikayeniz. >Risk faktörleriniz.
Bir tedavi planına karar vermeden önce doktorunuz, göğüs röntgeni çektirmenizi ve/veya kan testleri yaptırmanızı önerebilir. Ayrıca, kalbinizin ne kadar iyi çalıştığını ölçmek için de test yaptırabilirsiniz. Başlangıç düzeyi elektrokardiogramı (ECG veya EKG), siz sessiz bir şekilde otururken kalbinizin elektriksel aktivitesini kaydeder. Egzersiz EKG'si veya "stres testi" kalbinizin artan fiziksel aktiviteye ne şekilde cevap verdiğini gösterir. Her iki test de oksijen azlığından dolayı kalbinizin düzgün bir şekilde çalışıp çalışmadığını göstermek üzere tasarlanmıştır.
Koroner Anjiyogram
Doktorunuz koroner anjiyogram diye adlandırılan özel bir röntgen testi de uygulayabilir ("kalp kateterizasyonu" da denir). Bu test, daralmış veya tıkanmış koroner arterlerinizin tam olarak konumunu ve ne derece daraldığını, tıkandığını gösterecektir. Genellikle 20 ile 40 dakika süren bu test, bu prosedür için özel olarak tasarlanmış bir oda olan kardiyak kateterizasyon laboratuvarında ("cath lab") gerçekleştirilir. |
Risk Faktörleri
|
|
FEMORAL ARTER İLE KATETERİZASYON |
| |
|
 |
Prosedürde, size rahatlamanıza yardımcı olmak için hafif bir sakinleştirici verilecektir. Kalp hızını ve ritmini izlemek için elektrot adlı küçük, yapışkan parçalar göğsünüze yerleştirilecektir. Doktorunuz, kolunuz veya bacağınızdaki bir artere, bu bölgeyi lokal anestetik ile uyuşturduktan sonra kısa, içi boş bir tüp yerleştirecektir.(Bkz. Şekil 5). Bu tüp yardımıyla doktorunuz kılavuz tel olarak adlandırılan küçük metal telleri ve kateter denilen ince, plastik boruları kalbinizdeki arterlere doğru hareket ettirebilir. Doktorunuzun, televizyon ekranına benzer bir röntgen monitöründe arterlerinizi görebilmesi için, kateter ile kan dolaşımınıza özel bir boya enjekte edilecektir.
Bu anjiyogram sonuçları, sizin için hangi tedavi seçeneğinin en iyi olduğuna karar vermede doktorunuza yardımcı olacaktır. Boya enjekte edildiğinde sıcak ama geçici bir "yüz kızarması" hissetmeniz normaldir. Prosedür sırasında acı veya rahatsızlık hissederseniz doktorunuza veya hemşireye söyleyin.
Koroner Arter Hastalığı için Tedavi Seçenekleri
Doktorunuz, semptomlarınız, test sonuçları ve tıbbi geçmişinize dayanarak sizin için bir tedavi planı önerecektir. Bu plan, göğüs ağrınızı ortadan kaldırmaya ve kalbinize giden kan akışını artırmak için koroner arterlerinizi genişletmeye yönelik ilaçları içerebilir.
Ancak, ilaç tıkanmış arterleri tek başına açamayacağı için, ameliyat, anjiyoplasti ve/veya farklı bir stent yerleştirme tedaviye ihtiyaç duyabilirsiniz.
Ameliyat
Koroner arter bypass greftleme, göğüs duvarından bir arterin bir bölümünün veya bacağınızdan bir venin çıkarıldığı yaygın bir cerrahi prosedürdür. Bu damar daha sonra, tıkanma bölgesindeki koroner artere bağlanır (greftleme). Bu, kanın tıkanmış arterin etrafından (bypass) ve kalbe doğru akması için yeni bir yol oluşturur. Çoğunlukla, birkaç tıkanmış arter aynı operasyonda bypass edilebilir. |
BALON ANJİYOPLASTİ |
| |
|
 |
Çoğu koroner baypas hastası yaklaşık bir hafta hastanede kalır, bunu evdeki iyileşme süreci takip eder.
Balon Anjiyoplasti
Balon anjiyoplasti, koroner anjiyogramlar gibi kateterizasyon laboratuvarında gerçekleştirilir. Ponksiyon bölgesini uyuşturmak için lokal bir anestetik kullanılır ve rahatlamanıza yardımcı olmak için sakinleştirici verilebilir. Ucunda küçük bir balon olan kateter, kasığınız veya önkolunuzdaki artere yerleştirilir ve tıkanmış noktaya ulaşana kadar iletilir. Sonra, plağı arter duvarına doğru düzleştirmek için balon şişirilir. Bu, arterdeki kan akışını artırır (bkz. Şekil 6a-c).
Balon şişirilirken biraz göğüs ağrısı hissetmeniz normaldir. Prosedür sırasında acı veya rahatsızlık hissederseniz doktorunuza veya hemşireye söyleyin.
Stent Yerleştirme
Balon anjiyoplasti prosedürü sırasında, doktorunuz arterin daralmış kısmına koroner stent yerleştirmeyi önerebilir (bkz. Şekil 7a-c, Sayfa 10). Stent, arter içerisinde platform görevi yapan, küçük, genişleyebilen, ağa benzer bir tüptür ve balon anjiyoplastiden sonra arterin açık kalmasına yardımcı olur.
Stenti yerleştirmek açık cerrahi gerektirmez. Onun yerine, balon anjiyoplasti prosedürüne benzer bir şekilde, doktorunuz kasığınıza veya önkolunuza küçük bir insizyon yapacak ve artere kateter yerleştirecektir.Stenti, arterin tıkanmış kısmına yerleştirmek için özel olarak tasarlanmış bir balon kateter kullanılır. Balon, stenti genişletmek için şişirilir. Stent genişledikçe, plağın arter duvarına doğru düzleşmesini sağlayarak kan akışını artırır. Stent tam olarak genişlediğinde balon söndürülür ve vücudunuzdan çıkarılır. Stent sürekli olarak arterinizde kalır. |
STENT YERLEŞTİRME PROSEDÜRÜ |
| |
|
Stent yerleştirme geleneksel ameliyata göre daha az zarar
vericidir. Hastanede daha az kalınır—genellikle bir ile
üç gün—ve iyileşme ameliyattan daha hızlıdır. Ancak, stent
yerleştirilen bazı hastalarda restenoz denilen bir durum ortaya
çıkabilir. Bu, iyileşme sürecinde stent içindeki normal dokunun
aşırı büyümesinden dolayı stentin yerleştirildiği arterin tekrar
daralmasıdır.
İlaç Salınımlı Stentler
Restenozu önlemeye yardımcı olmak için "ilaç salınımlı" stentler geliştirilmiştir. Bu stentler konvansiyonel (kaplanmamış) stentlerle aynı yapısal desteği sağlarlar, ancak bu stentlerin üzerine yerleştirilmiş ilaç da vardır, ilaç zaman içerisinde doğru dozda yavaşça salınacak şekilde tasarlanmıştır, bu da stent içindeki normal dokunun aşırı büyümesini sınırlandırarak restenozu önlemeye yardımcı olur.
ilaç salınımlı stentler koroner arter hastalığı olan her hasta için uygun olmayabilir. Bu tedavi seçeneği için uygun bir hasta iseniz, doktorunuz size tavsiye edebilir. |
|
 |
Stent Prosedüründen Sonra Ne Yapılır
Prosedürden Hemen Sonra
Prosedürden sonra dört ile altı saat boyunca dümdüz yatmanız ve doktorunuzun kateterleri yerleştirmek için kullandığı bölgeye bağlı olarak, sizden bacağınızı veya kolunuzu bükmemenizi istenecektir. Ayrıca,söz konusu bölgeye basınç uygulanacaktır.
Kasığınız veya kolunuzdaki ponksiyon bölgesini kapatmak için vasküler kapatma cihazı kullanılabilir. Bu tür bir cihaz kullanılırsa daha kısa sürede ayağa kalkıp yürümenize izin verilir. Hastanede kalış süreniz bir ile üç gün arasında değişebilir.
Stent yerleştirmeden önce ve sonra size ilaç verilecektir. Aspirin ve "trombosit inhibitörler" en sık verilen ilaçlardır. Bu ilaçlar kan pıhtısını (trombus) önlemeye yardımcı olur. Bu ilaçları alırken periyodik olarak kan testleri yaptırmanız gerekebilir. Hastaneden ayrılmadan önce doktorunuz veya hemşireniz ilaçlarınızla ilgili talimatları verecektir.
Bütün ilaçlarınızı belirtilen zaman periyodu içerisinde almanız çok önemlidir. Başka bir doktor ilaç almayı bırakmanızı isterse, bu doktorun sizin stent prosedürünüzü gerçekleştiren doktor ile konuyu görüşmesini isteyin.
Göğüs ağrısı, rahatsızlık hissediyorsanız veya ponksiyon bölgenizden kan geliyorsa hemen doktorunuzu arayın. Doktorunuza ulaşamıyorsanız, sizi en yakın hastanenin acil servisine götürmek üzere bir ambulans çağırın.
Takip Tedavisi
Doktorunuz sizden takip ziyaretleri için gelmenizi isteyecektir. İlk ziyaret genellikle stent yerleştirildikten sonra iki ile dört hafta içinde gerçekleştirilir ve ilk yılda altı ayda bir takip ziyaretleri yapılır.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) taraması yaptırmanız gerekirse, doktorunuza ve MRI teknisyenine stent implantınız olduğunu söyleyin. |
Koroner Arter Hastalığının Önlenmesi
Koroner arter hastalığı etkili bir şekilde tedavi edilebilir, ancak iyileşmesi mümkün değildir. Doktorunuzun tavsiyelerine dikkatli bir şekilde uyarak koroner arter hastalığınızın dikkatli bir şekilde uyarak koroner arter hastalığınızın yüksek kolesterolünüzü kontrol etmeye yardımcı olmak için doktorunuz ilaçlar verebilir. Doktorunuz yaşam tarzınızda da bazı değişiklikler önerebilir. Sağlıklı tercihler arasında şunları sayabiliriz:
Sigarayı bırakın. Sigara içiyorsanız, sigarayı bırakmak koroner arter hastalığı riskinizi azaltmak için yapabileceğiniz en önemli şeydir. Sigara duman ındaki kimyasal maddeler, kalp hızınızı ve kan basıncınızı artırarak kalp krizi ve felç riskini de beraberinde getirir. Sigarayı bırakmak için hazırsanız, doktorunuzun tavsiyesini isteyin—doktorunuz bırakmanıza yardımcı olmak için sigara bırakmaya yönelik tavsiyelerde bulunabilir.
Fiziksel aktivitenizi artırın. Hareketsiz bir yaşam tarzı riski artırır. Doktorunuz durumunuza uygun olarak tasarlanmış bir aktivite programı önerebilir. Düzenli egzersiz kan basıncınızı ve kolesterolünüzü azaltmaya ve sağlıklı bir kiloya ulaşmanıza yardımcı olabilir. Egzersiz, modern yaşamın günlük stresini de daha kolay yönetmenize yardımcı olur.
Sağlıklı bir diyet tercih edin. Az miktarda doymuş yağ ve kolesterol içeren, yağsız protein, taze meyve, sebze ve kabuklu tahıllar bakımından zengin bir diyet, sağlıklı bir kiloya ulaşmanıza ve kan basıncınız ile kolesterol düzeyinizi kontrol etmenize yardımcı olur.
Stresinizi yönetin. Stres modern yaşamın kaçınılmaz bir parçasıdır, ancak "rahatlama yöntemi" uygulayarak stresin sağlığınız üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilirsiniz. Araştırmalar, rahatlama tekniklerinin stresli olaylarla başa çıkabilmenizi kolaylaştırdığını, kalp hızınızı, kan basıncınızı ve stres hormonu düzeylerini azalttığını ortaya koymuştur. |
| |
Sık Sorulan Sorular
Stent vücudumda ne kadar kalacak?
Stentler sürekli olarak vücudunuzda kalacak şekilde tasarlanmıştır, vücudunuza yerleştirildikten sonra vücudunuzda hareket etmezler.
Sınırlamalar veya dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yaptırmanız gerekirse, doktorunuza ve MRI teknisyenine stent implantınız olduğunu söyleyin.
Normal aktivitelerime tekrar ne zaman başlayabilirim?
Doktorunuz size öneride bulunacaktır. Pek çok hasta,
stent prosedüründen yaklaşık bir hafta sonra günlük yaşantılarına
geri dönebilir ve normal rutinlerine devam edebilirler.
Stentim havaalanı güvenlik kontrol noktalarında metal detektörü etkileyecek mi?
Hayır, stent implantınız güvenlik kontrol noktalarındaki alarmları etkilemez.
Stenti içimde hissedebilecek miyim?
Hayır, stent arterinize yerleştirildikten sonra onu hissetmeyeceksiniz.
Yineleyen semptomlar ortaya çıkabilir mi?
Evet, tedavi edilen bölgede yeni bir tıkanmanın ortaya çıkması veya arterlerinizdeki başka bir tıkanma nedeniyle tekrar semptomlarla karşılaşmanız mümkündür. Doktorunuz kaydettiğiniz ilerlemeyi izleyecek.
Semptomların tekrar ortaya çıkmasını nasıl önleyebilirim?
Semptomların tekrar ortaya çıkışını önlemenin kesin bir yolu olmadığı için egzersiz yaparak, sigara içmeyerek ve sağlıklı bir diyetle beslenerek riski azaltabiliriniz. Doktorunuz yaşam tarzınızdaki değişikliklerle ilgili önerilerde bulunabilir. |
|
